Crypto Ontgrendeld Deel 9: DeFi Fundamenten

Stel je voor dat je een bank binnenloopt. Er is geen baliemedewerker. Geen manager. Geen beveiliger die je om twee vormen van legitimatie en je moeders meisjesnaam vraagt. In plaats daarvan staat er een automaat. Je stopt crypto erin, en het leent uit, leent, verdient rente of wisselt activa voor je — direct, 24/7, zonder iemands toestemming.

Dat is DeFi. En het is geen gedachte-experiment. Het draait sinds 2020, verwerkt miljarden dollars en neemt nooit een lunchpauze.

Wat is DeFi eigenlijk?

DeFi staat voor Decentralized Finance (Gedecentraliseerde Financiën). Strip het buzzwoord weg en het betekent: financiële diensten gebouwd op smart contracts in plaats van op instellingen.

Herinner je je smart contracts uit Deel 5? Zelfuitvoerende code die leeft op een blockchain. DeFi neemt dat concept en bouwt er een compleet banksysteem bovenop. Lenen, uitlenen, handelen, verzekeren — alles draait op code die iedereen kan inspecteren en die geen enkel bedrijf beheerst.

Traditionele financiën (TradFi, als je het jargon wilt) werken omdat je instellingen vertrouwt. Je vertrouwt erop dat je bank je geld niet kwijtraakt. Je vertrouwt erop dat de beurs transacties eerlijk afhandelt. Je vertrouwt erop dat toezichthouders iedereen eerlijk houden.

DeFi vervangt dat vertrouwen door transparantie. De code is open source. De regels worden afgedwongen door wiskunde. En je geld wordt beheerd door je wallet, niet door de database van iemand anders.

TradFi vs. DeFi: een vergelijking

Laten we het concreet maken:

• Een rekening openen: TradFi heeft je ID nodig, adresbewijs, kredietcheck, 3-5 werkdagen. DeFi heeft een wallet nodig. Duurt 30 seconden.
• Een lening krijgen: TradFi vereist kredietgeschiedenis, inkomensverificatie, weken wachten. DeFi vereist onderpand en één transactie. Minuten.
• Rente verdienen: TradFi geeft je 0,5% als je geluk hebt. DeFi-percentages fluctueren maar liggen vaak tussen de 2-8% (soms veel meer, soms minder).
• Openingstijden: TradFi is 9-5, maandag tot vrijdag, gesloten op feestdagen. DeFi is 24/7/365. Eerste Kerstdag om 3 uur 's nachts? De smart contracts maakt het niet uit.
• Toegang: TradFi vereist burgerschap, verblijfsvergunning, soms minimale stortingen. DeFi is permissionless — als je een internetverbinding en een wallet hebt, doe je mee.

De afweging: DeFi geeft je vrijheid maar ook volledige verantwoordelijkheid. Geen klantenservice-hotline. Geen fraude­bescherming. Geen "wachtwoord vergeten"-reset. Jij bent de bank.

Lenen en uitlenen: de kern van DeFi

De killer app van DeFi is verrassend saai: lenen en uitlenen. Hetzelfde wat banken al eeuwenlang doen, maar zonder de bank.

Zo werkt het op platforms als Aave of Compound:

Als je rente wilt verdienen:

1. Je stort je crypto (bijvoorbeeld ETH of stablecoins) in een lending pool — een smart contract dat ieders stortingen bij elkaar houdt
2. Het protocol leent je crypto uit aan leners
3. Je verdient rente, betaald door die leners
4. Je kunt op elk moment opnemen — geen lock-up, geen boete

Als je wilt lenen:

1. Je stort onderpand (crypto die je al bezit)
2. Het protocol laat je andere crypto lenen tegen dat onderpand
3. Je betaalt rente over wat je hebt geleend
4. Als je klaar bent, betaal je de lening plus rente terug en krijg je je onderpand terug

Simpel, toch? Maar er is een addertje dat in het begin iedereen verwart.

Waarom heb je €150 nodig om €100 te lenen?

Dit is de vraag waar elke nieuwkomer over struikelt: "Als ik al crypto heb, waarom zou ik dan meer lenen?"

In DeFi zijn leningen overcollateralized (overgedekt). Je moet meer waarde storten dan je leent. Typisch 150% of meer. Dus om $100 aan stablecoins te lenen, moet je $150 aan ETH vastzetten.

"Dat is krankzinnig. Waarom verkoop je de ETH niet gewoon?"

Goede vraag. Dit is waarom het logisch is:

• Je bent bullish op ETH. Je denkt dat ETH gaat stijgen, dus je wilt niet verkopen. Maar je hebt nu cash nodig. Dus leen je stablecoins tegen je ETH, geeft die uit, en als ETH naar de maan gaat, betaal je de lening terug en heb je nog steeds je ETH (nu meer waard).
• Fiscale efficiëntie. In veel rechtsgebieden is het verkopen van crypto een belastbaar feit. Lenen ertegen niet. Je behoudt je positie en hebt toegang tot liquiditeit.
• Hefboom. Sommige mensen lenen stablecoins, gebruiken die om meer ETH te kopen, storten die ETH, lenen meer... en rijden de hefboomloop omhoog (of worden vernietigd op de weg naar beneden).

Het overdekken bestaat omdat er geen kredietcheck is. Het smart contract weet niet of je een whale of een tiener bent. Het kent alleen het onderpand dat je hebt vergrendeld. Als je $100 kon lenen door $100 te storten, zou er geen buffer zijn als de prijzen dalen — en de uitleners zouden de klos zijn.

Zie het als een pandjeshuis. Je laat je horloge ter waarde van €150 achter, ze geven je €100 contant. Als je nooit terugkomt, hebben ze nog steeds het horloge. De uitlener is altijd beschermd.

Liquidatie: wanneer het misgaat

Hier wordt het serieus. Je onderpand is crypto, en crypto is volatiel. Wat gebeurt er als de prijs daalt?

Stel dat je $150 aan ETH hebt gestort en $100 aan USDC hebt geleend. Als ETH 30% daalt, is je onderpand nu $105 waard. Dat is gevaarlijk dicht bij je leningbedrag.

Het protocol heeft een liquidatiedrempel — meestal rond 80-85% loan-to-value. Overschrijd het, en het smart contract verkoopt (liquideert) automatisch je onderpand om de lening terug te betalen. Geen waarschuwingstelefoontje. Geen verlenging. De code voert uit.

Je krijgt terug wat er over is nadat de lening is terugbetaald en de liquidatieboete is afgetrokken. Maar je verliest een flink deel van je onderpand.

Liquidatie is het grootste enkele risico bij DeFi-lenen. Het gebeurt automatisch, direct, en de markt maakt het niet uit dat je lag te slapen toen ETH om 4 uur 's nachts 20% daalde.

Pro-tip: Als je DeFi-lenen gebruikt, houd je loan-to-value ratio ruim onder de liquidatiedrempel. Leen minder dan je mag. Geef jezelf een buffer. En monitor je posities — of gebruik tools die je waarschuwen als je in de gevarenzone komt.

Waar komt het rendement vandaan?

Dit is de juiste vraag om te stellen. Als iemand je 5% of 10% of 50% rendement belooft, zou je eerste gedachte moeten zijn: wie betaalt hiervoor?

Bij legitiem DeFi-lenen is het antwoord eenvoudig:

• Leners betalen rente. Die rente wordt verdeeld over uitleners. Vraag en aanbod bepalen het tarief.
• Hogere vraag om te lenen = hogere tarieven voor uitleners. Als iedereen een bepaald activum wil lenen, stijgt de rente.
• Lagere vraag = lagere tarieven. Simpele marktdynamiek.

Het rendement is geen magie. Het wordt niet uit het niets gecreëerd. Iemand betaalt om jouw kapitaal te gebruiken. Hetzelfde als een bank — behalve dat jij een veel groter deel krijgt omdat er geen bank in het midden zit die een vette marge pakt.

Rode vlag: Als je niet kunt achterhalen waar het rendement vandaan komt, ben jij het rendement. Deze regel heeft mensen miljoenen bespaard. Als een protocol 100% APY aanbiedt en niet kan uitleggen waarom, ren dan weg.

TVL: het scorebord van DeFi

Total Value Locked (TVL) is de meest bekeken metric in DeFi. Het meet hoeveel geld er is gestort in alle DeFi-protocollen — het totale onderpand dat in smart contracts zit.

Op het hoogtepunt van DeFi in november 2021 bereikte TVL over alle chains samen ongeveer $178 miljard. Tijdens de bearmarkt van 2022-2023 daalde het onder de $40 miljard. Het is een ruwe thermometer voor hoeveel kapitaal DeFi genoeg vertrouwt om mee te doen.

Begin 2025 houdt Aave alleen al meer dan $30 miljard aan TVL — waarmee het het grootste DeFi-protocol is. Compound, een van de pioniers, zit rond de $1,8 miljard.

Je kunt TVL volgen op sites als DeFiLlama — uitgesplitst per protocol, per chain en over tijd. Als TVL stijgt, betekent het over het algemeen dat vertrouwen en adoptie groeien. Als het daalt, halen mensen kapitaal weg (of worden ze geliquideerd).

Flash loans: de gekste innovatie in de financiële wereld

Oké, hier wordt DeFi echt wild.

Een flash loan laat je miljoenen dollars lenen met nul onderpand. Geen kredietcheck. Geen storting. Niets.

De vangst? Je moet lenen en terugbetalen binnen een enkele transactie. Eén atomaire blockchaintransactie. Als je niet kunt terugbetalen, wordt de hele transactie teruggedraaid — alsof het nooit is gebeurd. De uitlener verliest niets.

"Waarom zou iemand miljoenen moeten lenen voor een fractie van een seconde?"

Arbitrage. Als ETH op de ene exchange voor $2.000 wordt verhandeld en op een andere voor $2.010, kun je:

1. $2 miljoen flash-lenen
2. 1.000 ETH kopen op de goedkope exchange
3. Het verkopen op de dure exchange voor $2.010.000
4. De lening terugbetalen ($2.000.000 + kleine fee)
5. De winst incasseren

Allemaal in één transactie. Allemaal in ongeveer 12 seconden. Dit was fysiek onmogelijk vóór DeFi. Flash loans democratiseerden arbitrage — je hoeft geen hedgefonds te zijn met miljoenen aan kapitaal.

Natuurlijk zijn flash loans ook gebruikt voor exploits. Aanvallers hebben oracle-prijzen gemanipuleerd, liquiditeitspools leeggetrokken en multimiljoen-dollar overvallen uitgevoerd met flash-geleende fondsen. Het rekt.news leaderboard volgt de grootste DeFi-exploits — in totaal miljarden verloren bij hacks zoals de Ronin Bridge ($624M), Wormhole ($326M), en talloze flash loan-aanvallen. Het instrument is neutraal — het gebruik niet altijd.

DeFi Summer 2020: de oerknal

DeFi bestond vóór 2020, maar het was niche. Een handvol protocollen, een paar honderd miljoen aan TVL, voornamelijk gebruikt door Ethereum-ontwikkelaars.

Toen lanceerde Compound zijn COMP governance token in juni 2020. Ze begonnen tokens te distribueren aan iedereen die leende of uitleende via het protocol — een concept genaamd liquidity mining. Ineens verdiende je niet alleen rente. Je verdiende tokens erbovenop, die zelf ook waarde hadden.

De wiskunde was krankzinnig. Vroege deelnemers verdienden driecijferige APY's. Het woord verspreidde zich. Kapitaal stroomde binnen. Andere protocollen lanceerden hun eigen tokens en incentive-programma's. Yearn Finance, SushiSwap, Curve — wekelijks kwamen er nieuwe protocollen bij.

TVL explodeerde van ~$1 miljard in juni 2020 naar meer dan $15 miljard tegen het einde van het jaar. Mensen noemden het DeFi Summer, en het veranderde crypto voor altijd. Het bewees dat gedecentraliseerde financiële diensten serieus kapitaal konden aantrekken en dat code miljarden kon coördineren zonder CEO.

De risico's zijn echt

DeFi is geen gratis lunch. Als je in deze ruimte gaat spelen, respecteer dan de risico's:

• Smart contract-bugs. Code kan kwetsbaarheden bevatten. Er zijn miljarden verloren aan exploits. Alleen omdat een contract is geaudit, betekent niet dat het kogelvrij is.
• Oracle-manipulatie. DeFi-protocollen hebben prijsdata nodig (van oracles zoals Chainlink). Als een aanvaller de prijsfeed manipuleert, kan het protocol worden misleid tot slechte trades of oneerlijke liquidaties.
• Rug pulls. Een ontwikkelaar lanceert een protocol, trekt stortingen aan en leegt vervolgens het smart contract en verdwijnt. Vaker bij ongeaudite, anonieme projecten.
• Impermanent loss. (We behandelen dit in Deel 10, maar het is reëel.)
• Regelgevingsrisico. Overheden zoeken nog uit hoe ze DeFi moeten reguleren. Regels kunnen veranderen en invloed hebben op protocollen die je gebruikt.
• Composability-risico. DeFi-protocollen bouwen op elkaar zoals LEGO-blokken. Als één onderdeel breekt, kan alles wat erop gestapeld is instorten. Dit wordt soms "DeFi-besmetting" genoemd.

De gouden regel van DeFi: Stort nooit meer dan je kunt veroorloven te verliezen. Begin klein. Gebruik gevestigde protocollen (Aave, Compound, Sky (voorheen MakerDAO)). Lees de documentatie. En jaag geen onhoudbare rendementen na — als het te mooi klinkt om waar te zijn, maakt het smart contract zich niets aan van je gevoelens als het je liquideert.

Belangrijkste punten

• DeFi = financiële diensten zonder tussenpersonen, gebouwd op smart contracts
• Lenen en uitlenen vormen de basis — stort crypto om te verdienen, of leen tegen onderpand
• Overcollateralisatie beschermt uitleners omdat er geen kredietchecks zijn
• Liquidatie gebeurt automatisch wanneer je onderpandwaarde te ver daalt
• Rendement komt van leners — als je de bron niet kunt identificeren, ben jij de bron
• TVL meet hoeveel kapitaal er in DeFi-protocollen is vergrendeld
• Flash loans maken lenen zonder onderpand mogelijk binnen één enkele transactie
• DeFi Summer 2020 was het doorbraakmoment dat het concept op schaal bewees
• De risico's zijn echt — bugs, exploits en rug pulls hebben miljarden gekost

Wat volgt

Je begrijpt nu de banklaag van DeFi — lenen, uitlenen en rendement verdienen. Maar er is een heel andere kant: handelen zonder een exchange.

In Deel 10 duiken we in gedecentraliseerde exchanges (DEXs) en liquiditeitspools. Hoe laat Uniswap je tokens handelen zonder orderboek? Wat zijn liquiditeitsverschaffers, en waarom verliezen ze soms geld? En wat is in hemelsnaam een automated market maker?

Daar wordt DeFi pas echt interessant. Tot dan.